19 اکتبر 2026 - یکی از ویژگی‌های بارز دیابت نوع ۲، از دست رفتن پیش‌رونده توده سلول‌های بتاست: سلول‌هایی در لوزالمعده که انسولین تولید و ترشح می‌کنند. پاسخ تنش شبکه اندوپلاسمی، یعنی یک مسیر سلولی که هموستازی پروتئین را حفظ می‌کند، نقش حیاتی در عملکرد و بقای سلول‌های بتا دارد و پروتئین ATF6α یکی از تنظیم‌کننده‌های کلیدی این پاسخ استرس است.
با این حال، اهمیت سیگنال‌دهی ATF6αدر تنظیمِ تطبیقی با استرسِ توده سلول‌های بتا نامشخص باقی مانده بود؛ موضوعی که گروهی از پژوهشگران دانشگاه کیوتو را برآن داشت تا در این زمینه تحقیق کنند.
دکتر دایسوکه اوتانی، نویسنده اول این مقاله، گفت: «داده‌های قبلی ما در زمینه توالی‌یابی RNAتک‌سلولی نشان‌دهنده افزایش تنظیمِ موقت ATF6αدر طول تکثیر تطبیقی سلول‌های بتا بود که همین امر علاقه ما را برانگیخت تا نقش بالقوه آن را بررسی کنیم.»
محققان موش‌هایی را تولید کردند که سلول‌های بتای آنها به‌طور اختصاصی فاقد ATF6αبود. آنها توده سلول‌های بتا، تکثیر و آپوپتوز (مرگ سلولی) این موش‌ها را تحت شرایط استرس مزمن، از جمله رژیم غذایی پرچرب و بارداری، ارزیابی کردند.
این تیم همچنین آزمایش‌های تکمیلی آزمایشگاهی (in vitro) را با استفاده از رده‌های سلولی بتا تحت استرس مزمن و توالی‌یابی RNA تک‌سلولی با استفاده از مدل رژیم غذایی پرچرب انجام دادند. این مقاله در نشریه Diabetes منتشر شده است.
نتایج نشان داد که از دست رفتن ATF6αبه‌طور مداوم باعث کاهش تکثیر سلول‌های بتا و افزایش آپوپتوز می‌شود و در مدل‌های درون‌تنی (in vivo) و برون‌تنی (in vitro)، به اختلال در انبساط توده سلول‌های بتا تحت استرس مداوم می‌انجامد. این یافته‌ها نقش ATF6αرا در فراهم کردن امکان بقا و تکثیر سلول‌های بتا تحت استرس پایدار نشان می‌دهند و این پروتئین را به‌عنوان یک تنظیم‌کننده مرکزی برای انبساط تطبیقی با استرسِ توده سلول‌های بتا تثبیت می‌کنند.
دکتر اوتانی، گفت: «ما به‌ویژه مجذوب این یافته شدیم که سیگنال‌دهی ATF6αبه‌طور مشترک هم برای بقا و هم برای تکثیر سلول‌های بتا در دو مدل مجزای درون‌تنی مورد نیاز است، در حالی که تحت شرایط فیزیولوژیک طبیعی اثرات بسیار ناچیزی دارد.»
این مطالعه بینش جدیدی درباره نحوه حمایت مسیرهای مرتبط با استرس شبکه اندوپلاسمی از تطابق سلول‌های بتای لوزالمعده از طریق هماهنگ‌سازی بقا و تکثیر تحت استرس مزمن فراهم می‌کند.
این تیم در نظر دارد در مرحله بعد، مسیرهای پایین‌دستی تنظیم‌شده توسط ATF6αرا بررسی کرده و پتانسیل هدف قرار دادن این مسیر را برای مداخلات درمانی ارزیابی کند. همچنین بررسی خواهد شد که آیا این یافته‌ها از مدل‌های موشی می‌توانند در مدل‌های سلول بتای انسانی نیز بازآفرینی شوند یا خیر.
تاکاکی موراکامی، نویسنده مسئول این مقاله، می‌گوید: «یافته‌های ما پتانسیل توسعه استراتژی‌های درمانی جدید با هدف حفظ و بازگرداندن توده سلول‌های بتا در دیابت را برجسته می‌کند.»
او افزود: «ما به تلاش خود برای روشن‌تر کردن این مکانیسم و پیشبرد تلاش‌ها در جهت توسعه درمان‌های نوآورانه با هدف نهایی دستیابی به درمان قطعی دیابت ادامه خواهیم داد.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-05-beta-cells-pressure-key-stress.html